อัปรียกรรมในกระทรวงสาธารณสุข

ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มีคำพิพากษา เมื่อวันอังคารที่ 28 ตุลาคม 2546 ให้จำคุกนายรักเกียรติ สุขธนะ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นเวลา 15 ปี ในความผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานเรียกรับทรัพย์สินสำหรับตนเองหรือผู้อื่น โดยมิชอบ และเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ

คณะผู้พิพากษารับฟังข้อเท็จจริงจากรายงานของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช) ประกอบคำให้การของจำเลย คำแถลงปิดคดีด้วยวาจาของจำเลย และคำแถลงปิดคดีเป็นเอกสารของคู่ความทั้งสองฝ่าย แล้วเห็นว่า รูปคดีเชื่อได้โดยปราศจากข้อสงสัยว่า นายรักเกียรติใช้อำนาจรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ประกาศยกเลิกราคากลางยาเพื่อมิให้มีเพดานกำกับ เปิดโอกาสช่องทางให้บริษัทสามารถจำหน่ายยาแพงกว่าปกติ แล้วนายรักเกียรติ ได้รับเงินจำนวน 5 ล้านบาท เป็นค่าตอบแทนโดยมิชอบ

องค์คณะผู้พิพากษาทั้ง 9 คน มีมติเป็นเอกฉันท์ให้ลงโทษนายรักเกียรติสถานหนัก ในฐานที่ทุจริตคอร์รัปชัน ทั้งๆ ที่นายรักเกียรติอาสารับใช้บ้านเมือง โดยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 7 สมัย และเป็นรัฐมนตรี 5 ครั้ง ประกอบกับนายรักเกียรติสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านนิติศาสตร์ โดยประกอบอาชีพทนายความอีกด้าน แต่กลับมากระทำความผิดทุจริตและประพฤติมิชอบเช่นนี้

ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 30 กันยายน 2546 ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มีคำพิพากษาให้ยึดทรัพย์จำนวน 233.88 ล้านบาท จากนายรักเกียรติ สุขธนะ ในฐานที่มีความร่ำรวยอันผิดปกติ

บัดนี้ ประจักษ์พยานข้อเท็จจริงปรากฏอย่างแจ่มชัดว่า มีอัปรียกรรมเกิดขึ้นในกระทรวงสาธารณสุขในช่วงที่นายรักเกียรติ สุขธนะ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี ระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2540 ถึงเดือนกันยายน 2541 คำพิพากษายึดทรัพย์นายรักเกียรติก็ดี และการลงโทษนายรักเกียรติทางอาญาสถานหนักก็ดี มิได้นำมาซึ่งความเสื่อมเสียแก่นายรักเกียรติและวงศ์ตระกูลเท่านั้น หากยังสร้างความเสียหายเชิงจริยธรรมแก่กระทรวงสาธารณสุขอีกด้วย

กระทรวงสาธารณสุขมีตราบาปเป็นกระทรวงขี้ฉ้อ ไม่ต่างจากกระทรวงคมนาคม กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงอุตสาหกรรม และกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ บัดนี้ เกือบจะไม่มีหน่วยราชการใดที่มีความบริสุทธิ์และสุจริต การสะสางการทุจริตและประพฤติมิชอบในระบบราชการเป็นเรื่องเร่งด่วน และต้องอาศัยพลังแผ่นดินในการรุมสกรัมชำระล้างความโสโครก

การทุจริตในการจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ในกระทรวงสาธารณสุข มิอาจก่อเกิดได้เพียงด้วยการสั่งการของรัฐมนตรีแต่เพียงผู้เดียว หากแต่ต้องได้รับความร่วมมือและประสานการดำเนินการจากข้าราชการระดับสูงภายในกระทรวงสาธารณสุขนั้นเอง หากรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เห็นความจำเป็นในการจัดการปัญหาการฉ้อราษฎร์และประพฤติมิชอบ สมควรที่จะดำเนินการควบคู่กันอย่างน้อย 2 ด้าน ด้านหนึ่งด้วยการชำระล้างคณะรัฐบาล โดยการปรับรัฐมนตรีที่มีพฤติกรรมเป็น ไอ้ตัวดูด หรือมีทีท่าว่าเป็น ไอ้ตัวดูด ออกไปจากรัฐบาล อีกด้านหนึ่งด้วยการชำระล้างกระทรวงสาธารณสุขให้เป็นเยี่ยงอย่าง

เมื่อมีการเปิดเผยกรณีการทุจริตในการจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ในกระทรวงสาธารณสุขนับแต่ปี 2541 เป็นต้นมา รัฐบาลชุดต่างๆ มิได้แสดงความกระตือรือร้นในการสะสางกรณีการทุจริตนี้ชนิดให้เห็นดำเห็นแดง นายกรัฐมนตรีบางคนแสดงอาการปกป้องข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในกระทรวงสาธารณสุขบางคน ซึ่งอาจพัวพันกับการทุจริตนี้ การขาดความมุ่งมั่นในการสะสางการทุจริตก่อผลเสมือนการให้ท้ายข้าราชการในการประกอบทุจริตกรรมต่อการละเลยการสะสางกรณีการทุจริตในระบบราชการ จึงมีผลในการบ่มเพาะการทุจริตให้กลายเป็นมะเร็งร้ายสืบต่อมา เหตุผลประการเดียวที่ผู้มีอำนาจทางการเมืองไม่ต้องการสะสางกรณีการทุจริตที่เกิดขึ้นในระบบราชการ ก็คือ นอกเหนือจากแมลงวันต้องไม่ตอมแมลงวันด้วยกันแล้ว ผู้มีอำนาจทางการเมืองยังต้องการข้าราชการเป็นมือเป็นตีนในการดูดซับส่วนเกินทางเศรษฐกิจจากการกำหนดและบริหารนโยบายอีกด้วย

ความจำเป็นในการสะสางกรณีการทุจริตการจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ในกระทรวงสาธารณสุข ยังเกิดจากข้อเท็จจริงที่ว่า บรรดาแพทย์ เภสัชกร และข้าราชการกระทรวงสาธารณสุขที่มีบทบาทในการเปิดโปงกรณีทุจริตนี้ จำนวนไม่น้อยถูกกลั่นแกล้งนานัปการจากข้าราชการระดับสูงที่เป็นมือเป็นตีนในกระบวนการทุจริตนี้ บางคนทนการกลั่นแกล้งมิได้ต้องลาออกจากราชการก่อนเวลาอันควรก็มี หากมีกระบวนการสะสางกรณีการทุจริตนี้ให้ถึงที่สุด ด้านหนึ่งต้องลงโทษข้าราชการที่ร่วมกระบวนการทุจริตในสถานหนัก อีกด้านหนึ่งต้องปูนบำเหน็จบรรดาข้าราชการที่มีบทบาทในการเปิดโปงกรณีการทุจริตนี้ รวมทั้งการชดเชยข้าราชการที่ถูกกลั่นแกล้งจากการนี้ด้วย

การสะสางการทุจริตการจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ในกระทรวงสาธารณสุข ควรจะขยายปริมณฑลให้ครอบคลุมบริษัทยาที่มีส่วนร่วมในกระบวนการทุจริตนี้ ด้านหนึ่งควรพิจารณานำคดีขึ้นสู่ศาลสถิตยุติธรรม ในฐานที่มีส่วนร่วมสร้างการทุจริตแล้วประพฤติมิชอบในระบบราชการ อีกด้านหนึ่ง ควรขึ้น บัญชีดำ บริษัทเหล่านี้ และกำหนดกฎกติกาสำคัญว่า ราชการจะไม่จัดซื้อจัดจ้างจากบริษัทที่มีประวัติในการร่วมกระบวนการทุจริตและประพฤติมิชอบในวงราชการ แม้จะมีการแปลงโฉมบริษัท ก็ต้องตามไปลงโทษบริษัทโฉมหน้าใหม่ โดยพิจารณาคณะผู้บริหารและคณะผู้เป็นเจ้าของเป็นสำคัญ

การลงโทษนักการเมืองที่มีส่วนร่วมในการทุจริตการจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ในกระทรวงสาธารณสุข ทั้งนายจิรายุ จรัสเสถียร (6 ปี) และนายรักเกียรติ สุขธนะ (15 ปี) มิใช่ผลงานของฝ่ายการเมือง (เพราะแมลงวันย่อมไม่ตอมแมลงวันด้วยกัน) และมิใช่ผลงานของกระทรวงสาธารณสุข (เพราะข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เป็นมือเป็นตีนในกระบวนการทุจริต) หากแต่เกิดจากพลังสองประสาน ด้านหนึ่งเกิดจากความกล้าหาญทางจริยธรรมของกลุ่มแพทย์ชนบท เภสัชกรชนบท และพันธมิตรในการเปิดโปงกระบวนการทุจริต อีกด้านหนึ่งเกิดจากพลังผลักดันของกระบวนการประชาชน เพื่อให้มีการสะสางกรณีการทุจริตนี้

ในบรรดาเครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชน 30 องค์กรที่มีบทบาทในการเปิดโปง และผลักดันการสะสางกรณีการทุจริตในกระทรวงสาธารณสุขครั้งนี้ หลายต่อหลายองค์กรได้รับเงินอุดหนุน หรือเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ โดยมิได้รับเงินอุดหนุน หรือเงินช่วยเหลือจากรัฐบาลไทย ในช่วงห้าทศวรรษที่ผ่านมานี้ องค์กรพัฒนาเอกชนมีบทบาทในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมไทย อย่างมิอาจปฏิเสธได้ หากต้องการเสริมส่งให้องค์กรเหล่านี้เป็นหุ้นส่วนในการพัฒนาต่อไป จำเป็นต้องพิจารณาแก้ไขกฎหมายวิธีการงบประมาณ เพื่อให้รัฐบาลสามารถจัดสรรงบประมาณ ให้แก่ขบวนการประชาชนในฐานะหุ้นส่วนในการพัฒนาได้ นานาอารยประเทศเรียนรู้มาเป็นเวลาช้านานแล้วว่า ภาระการพัฒนาประเทศหนักหนาเกินกว่าที่รัฐบาลจะแบกรับไว้แต่เพียงผู้เดียว