องค์การการค้าโลก ชุมชนท้องถิ่นพัฒนา และเศรษฐกิจพอเพียง

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงจะเป็นปรัชญาพื้นฐานขององค์การการค้าโลกได้หรือไม่?

ผมมีคำตอบและ ‘ฟันธง’ ประเด็นนี้มาเป็นเวลาช้านานแล้วว่าไม่ได้ ดังนั้น จึงรู้สึกประหลาดใจที่ผู้อำนวยการองค์การการค้าโลกคนใหม่ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนในทำนองว่า จะน้อมรับปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงไปใช้กับองค์การการค้าโลก

องค์การการค้าโลกก่อเกิดในปี 2538 อันเป็นผลจากการเจรจาการค้าพหุภาคีรอบอุรุกวัย สืบทอดปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยมจาก GATT องค์การการค้าโลกจึงเป็นจักรกลสำคัญในการแผ่อิทธิพลของฉันทมติแห่งวอชิงตัน (Washington Consensus)

แต่ปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยมย่อมมิใช่ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และฉันทมติแห่งวอชิงตันย่อมมิใช่ฉันทมิตแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (Bangkok Consensus)

องค์การการค้าโลกมีหน้าที่จัดและรักษาระเบียบการค้าระหว่างประเทศ โดยมีเป้าหมายพื้นฐานในการส่งเสริมให้การค้าระหว่างประเทศขยายตัว ทั้งนี้ด้วยความเชื่อว่า การขยายตัวของการค้าระหว่างประเทศจะช่วยเพิ่มพูนสวัสดิภาพแห่งมนุษยพิภพ ระเบียบการค้าระหว่างประเทศจึงจัดวางบนพื้นฐานของปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยม และองค์การการค้าโลกมีหน้าที่ดูแลให้ภาคีสมาชิกเปิดประตูการค้าต่างประเทศ ทั้งการค้าสินค้าและการค้าบริการ โดยที่ภาคีสมาชิกที่ร่ำรวยกำลังผลักดันให้เปิดประตูการลงทุนระหว่างประเทศด้วย

ปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยมยึดหลักความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ (Comparative Advantage) ตามหลักการนานาประเทศควรเลือกผลิตสินค้าและบริการที่ตนเองมีความชำนัญพิเศษและมีความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบในการผลิต เพื่อนำไปแลกกับสินค้าและบริการที่ตนเองไม่มีความถนัดในการผลิต เมื่อระบบเศรษฐกิจปราศจากทำนบกีดขวางการค้าระหว่างประเทศ สินค้าเข้าย่อมทะลักเข้ามา หากประเทศคู่ค้ามีประสิทธิภาพในการผลิต สินค้าและบริการใดมากกว่า กิจการที่ผลิตสินค้าและบริการดังกล่าวย่อมเสื่อมทรุด เพราะมิอาจแข่งขันกับสินค้าเข้าจากต่างประเทศได้ กิจการที่จะดำรงอยู่ได้ย่อมมีเฉพาะกิจการที่สามารถแข่งขันกับต่างประเทศได้ ภายใต้ระเบียบการค้าระหว่างประเทศที่ยึดปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยม ประเทศต่างๆ ย่อมถูกกดดันให้จัดสรรทรัพยากรในการผลิตตามความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ

แต่ยุทธศาสตร์ชุมชนท้องถิ่นพัฒนาภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มิได้ยึดหลักความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ หากแต่ยึดหลักการพึ่งตนเอง การผลิตภายในครัวเรือนเป็นไปเพื่อกินเพื่อใช้ หากมีผลผลิตเหลือจากการบริโภคในครัวเรือนจึงนำออกขาย หลักการผลิตเพื่อกินเพื่อใช้ไม่สอดคล้องกับหลักความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ เพราะการยึดหลักความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบทำให้ประชาชนในชนบทผลิตพืชเชิงเดี่ยว (Monocrop) ไม่มีการกระจายการผลิตภายในครัวเรือน แต่การพึ่งตนเองและหลักการผลิตเพื่อกินเพื่อใช้เน้นการกระจายการผลิตภายในครัวเรือน เพราะการใช้ความชำนัญพิเศษในการผลิตพืชเชิงเดี่ยวก่อให้เกิดภาวะความเสี่ยงและสภาวะความไม่แน่นอนแก่เกษตรกร โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในยามที่มีภัยธรรมชาติหรือในยามที่มีความแปรปรวนของราคาในตลาดโลก

ด้วยเหตุดังนี้ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงจึงไปด้วยกันมิได้กับปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยม เพราะปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเน้นการกระจายการผลิตภายในครัวเรือน และการผลิตเพื่อกินเพื่อใช้ ในขณะที่ปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยมยึดหลักการผลิตตามความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ และเน้นการผลิตเพื่อการพาณิชย์

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงยังแตกต่างจากปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยมในด้านวิถีการดำรงชีิวต เพราะปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเน้นการอยู่พอดีกินพอดี ในขณะที่ปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยมเน้นการอยู่ดีกินดี และมองไม่เห็นภัยพิบัติอันเกิดจากลัทธิบริโภคนิยม (Consumerism) เพราะลัทธิบริโภคนิยมหล่อลื่นการเติบโตของการค้าระหว่างประเทศ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงต้องการลดทอนอิทธิพลของลัทธิบริโภคนิยม เพราะมองเห็นหายนภัยอันเกิดจากลัทธิบริโภคนิยม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การทำให้มนุษย์อยู่เกินพอดี กินเกินพอดี และการปลุกเร้ากิเลสตัณหา และราคะของมนุษย์

หากองค์การการค้าโลกต้องการเดินบนเส้นทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ก็ต้องละทิ้งปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยม และต้องเปลี่ยนแปลงระเบียบเศรษฐกิจระหว่างประเทศเสียใหม่ ในประการสำคัญ ต้องเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์และชุดแห่งความคิดว่าด้วยโลกและชีวิตในองค์การการค้าโลกนั้นเอง

ผู้อำนวยการคนใหม่ขององค์การการค้าโลกคงทราบและควรจะทราบว่า การหันเหองค์การการค้าโลกจากเส้นทางเสรีนิยมทางเศรษฐกิจเป็นเรื่องที่เป็นไปได้ เพราะเส้นทางดังกล่าวนี้ให้ประโยชน์แก่ประเทศมหาอำนาจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสหรัฐอเมริกาและสหภาพยุโรป ในประการสำคัญ ผู้อำนวยการคนใหม่ตระหนักดีว่า ตนมีหน้าที่จัดการให้การเจรจาการค้าพหุภาคีรอบใหม่บรรลุผล โดยที่การเจรจาการค้าพหุภาคีล้วนมีเป้าหมายในการนำมนุษยพิภพสู่ภาวะการค้าเสรี

คงไม่มีผู้ที่มีสติสัมปชัญญะคนใดที่ทุ่มเทแย่งชิงตำแหน่งผู้อำนวยการองค์การการค้าโลก โดยมิได้ศรัทธาปรัชญาเศรษฐกิจเสรีนิยม

ถ้าเช่นนี้ การกล่าวถึงปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในฐานะปรัชญาขององค์การการค้าโลก และในฐานะปรัชญาของระเบียบเศรษฐกิจระหว่างประเทศ คงไม่มีความหมายจริงจังใดๆ นอกจากเป็นเพียงการเปล่งมธุรสวาจา