M’UW NU WAQAB

Rogon ni yoeg Walter Chieng ngaak’ Angela Y. Kenrad ngea Sheri Manna’ ngea Keira Ballantyne
 

Raayog ni nga mu weliy ba mit’ ea m’uw ngea ba mit’ u roy u Waab?
Raayog.

Qiin mit ea m’uw ni baay rodaed yu Waqab?
Qanngeeg mit. Chugpiin mit, ma thowqab mit, ma buleal mit, ma popow mit. eree anngeeg mit.

Raayog ni ngam weliy rogon yaqan ba mit ngea ba mit?
Gu raa weliy ni da dabiyog ni ngugog yaqan. Chugpiin ea awochean ea ba bug bug. Ma thowqab ea ba k’iy awochean ni ba gaa radan ni woed bang i palang u m’oon, ma tomur ea ba soor nga laang ni daqan ea l’agruw, ri taqreeb ni gaqar nga lang. Ma popow ea faqan l’agruw awochean ni arogon.

Ma buleal ea daariy awochean, yaa gu ni taay ni gowa woed ba dabiy, ni gowa awochean. araay ea anneeg mit ea ea m’uw  u roy u Waqab.

Bin ba araay ni  ka noeg ea chugpiin ngaaq, araay ea bin yima yaen riy nga riigur ko magael. Ma bin baaray ni ka noeg ea thowqab ngaaq, ba dakea woed rogon ea sampan fa maang. Yima gachowriy ea chugum riq ngea gidii nib yoqor. Ma bin baaray ni popow ea biney ea yi bea toey ni ba achiig, ku yi bea toey ni ba gaaq. Baay i tin ba achichiig ni l’agruw ea gidii ni ngea yaen u dakean, baay ea tin dalip. Ma baaq ni ku ni toey nib gaaq nib gaaq ni kura yaen ragag ea gidii nga dakean. 

Ma buleal ea ku am rogon. Kiy bea toey nib achiig ma ku rayog ni ku ni gaaq neeg, ni ngea pireeq ea gidiiq ni ngea yaen nga dakean.

Kam gaqar ea thoqwab ea faen ea chugum ngea gidiiq. Mea ere ku arogon ea buleal?
Arogon ea buleal. Buleal ea gonopan taabeaq, fa l’agruw ea gidii riq. Yi ma yaen riy ni araay u charean ea binaew ii yaen nga u ni fitqeaq. Ma popow ea ku baay ni ba achigchiig ku bea yaen urnngin ni bea yaen ea gidii riy. Baaq ni taqreeb ngea l’agruw ma kiy ma faleag ni ba gaaq ni ku woel ea thowqab ngea chugpiin. Bi yoqor nib yoqor ea gidii ni ngea yaen ngaaq, ku raa yog ni ngea yaen nga riigur ko fitqeaq. Mea yi ma toey nib gaaq, ma raa yaen nga riigur, ma thoqwab ea dangaaq. Daabiyog ni ngea yaen nga riigur. Yi goqo riyu l’aay ea bea yaen riq ni ba dakea boed ea sampan. Goqo gachwor gidii fa chugom ea yi ma fanaaq ngaaq. Ma fa rea chugpiin faraam ea kemos ni ngan fanaaq ngaay ea fitqeaq u riigur.

Ma raa suul ko fitqeaq u riigur, ma dabiyog ni ngan milekag riy u roy u l’aay i yaen. araam ea ka ni taaq ni goqo u marweel u riigur eree nga yaen ngaaq, fitqeaq u riigur.

Raayog ni nga mog fithingan ni ba yang ea m’uw ngea  biyang?
Gubin ea m’uw, ea yibe yog ea buleal, armea bin ba araay ni kenggin ea m’uw, minog ea awochean ea m’uw, ko bin baaray ni fin yi bea yaen ni puthuy ngaaq, mea yi bea nga laang ngea  bi gaqar.
   
Qara mea awochean ea m’uw, mea buleal ea kenggin, ya gaathi taab gak’iy ni kan toey, yi bea toey ea kenggiin ni buleal ngea muuq, mi nib ni toey awochean,  mi nib ni puthuy ngaaq. eree yi bea yoeg ea paruur, ko bin ba aram ni awochean, ma kenggiin ea araay ko buleal ni yi bea yoeg. Mea fin ni puthuy paruur ngaaq mea yib ea bin baaray riy ni popow. Ma ku arogon ea chugpiin, baay ni toey kenggin ma ku ba buleal. Ma faqan ni yean ni fal’eag awochean fa rea n’ean ni gaqar, nib ni puthuy ngaaq ma aram ma ka noeg ni chugpiin. Ku arogon i chaqaney i thowqab ku baay ni toey kenggin ma ku boed ea buleal, fin ni feek awochean nib nin’ ngaaq. Mea ea imoey ni awochean ni baley ngea baley mi nib non’ awochean u baley nga baley, ma arame mea yibi gaagiyel ni ba thowqab, yaa arme kea thilthil yaqan ea pinneaq. Pi m’uw neaq ea raa m’aay reeb ni yi raa feek nga charean reeb ma daqan ni taqreeb, yaa yug ra bagyow ma reeb yaqan. Ma bin baaray nib buleal ea, bin baaray ni daariy awochean, boel ba dabiy, daariy awochean daariy boechii ban’ean riq ni kan fael nga laang, armea buleal ea bineq. Biney ea yi ma fanaaq u, yima toey nga un fanaaq arayu l’aay, nga u ni siyeenyeen eru taan ea milil ko fitqeaq. Gathi ngan fanaaq ko ban’ean ni ba gaaq.

Gubin ea pii m’uw neam ma baay ea thaam riq?
Gubiin ma baay ea ea thaam riq. Arogon. Dariy reeb ni ni badakea boel ea boech fa n’ean ni ngea yaen ni daariy ea thaam riq. Gubiin ma baay ea thaam riq.

Ma urogon ea laay, gubiin?
Gubiin ni yima taay ea laay ngaaq. Ku chaqan baaray ni bin ka noeg ea buleal ngaaq, ki ma taay ea laay ngaaq. Baay ni n’igin ni kea gaaq boech, ma aram mi nip’ ea lay riy. Laay ea taqab rogon, laay ko chugpiin ngea thowqab, ngea popow ngea chaqaney i buleal. Taqab rogon ea lay riq, daqan n’igin reeb ea m’uw, ni ba mit ea m’uw, ma ba miit ea laay, daangaq. Goqo ri taqreeb ea yaqan, ni fa rea n’ean ni ba dalip ea -- yaqan, fa rea n’ean ni arogon.

Taqab miit, taqab yaqan ea laay ko m’uw. Mu guy ea biney nug beyog. N’ean ma thil rooraed ea ba gaaq reeb, ma aram ea ba gaaq nib gaaq ea rea laay neam riy. Ma tin ba achiig ea ba achiigchiig ea laay riq.

Goqo taq taqreb ea laay u dakean?
Goqo taqtaqreeb ea laay u dakean. Ah, eree soen yaa kug pagtaliin ban’ean. Chaaqan ba araay ea dariy ea laay rook’, ka fin ni yib nga n’ug. Thowqab. Chaaqney ea daniir fal’eag ea laay rook’, yaa chaaqney ea ba dakea boel ea sampan fa maang. Gachwor gidii nib yoqor nib yoqor, ngea gachwor chugum. Ere daniir fal’eag ea laay ko chaaqney. Yi raa ni af ni af ea chugum ngaaq, magaad iyig naag ii yaen nga mak’ef, magad bea mamniy. Daniir tareg neeg ea chaaqney. Boel ea sampan, feek chugum ea maruweel ko chaaqney. Ma chaaqney i chugpiin mea popow ea taqreeb rogrow, yima toey nib gaaq nib gaaq. Mea yaen nga riguur, nga un fitqeaq riyu riguur. Baay i ba achichiig ma kea yaen araay u l’aay. Mea chugpiin ea daangaq. Mithaath ea chugpiin nug guq, kakroom nib achigchiig, ni yi bea milekag riy, boechii n’ean nib achichiig. Chanea ri boed yaqan ea chugpiin, ni bin’eam ea dabiyog ni ngea yan u riguur, aram ea uroyu l’aay ea nga ku ni yaen naag riq.

Baaq  ban’ean ni gu ma rung’eg ni yima yoeg ea m’or magael ngaaq, irearaam ea n’ean ni kiy ma yoeg ko chugpiin fa daangaq?
Ireraam, armea chugpiin ea m’or ea magael nga riguur. eree taqab rogon ea chaaqney i popow ko chugpin, yaa ku yi bea feek ko mageal nga riguur. Faqan raa gaaq ea popow ni ku boed ea chugpiin ni kea gaaq i gaaq gathon, ma aram ea ku ma yaen nga riguur ko fitqeaq ni riguur.

Ka baay ea gidii ea chiiney ni ka bea toey ea m’uw?
Sana ka baaq, daaganaang. Sana yi ka raa moq mathath i gidii, ni ka bea toey ea m’uw, daakugnang ko gin baay beaq riq ni kuma toey m’uw. Er u Ggil ea ka immoey beaq riq faraam, dagnang, ni ka baq ea chineey, ni i toey ea m’uw, fa dabkugnaang. Eru, Leang? Kug pagtalin fithingan ea chaaqneam, ni i dimow m’uw.

Tamag nu Bechiyal ea ku baaq reeb ni ka fin ki maqnaag. Fa dag naang ni dawor i maaq ea chiiney.
Pitamag?

Tamag nu Bechiyal
Daqan gu naang ea chaqan nima dimow m’uw. Chaqan ea fin ni fool i dimow m’uw. Kakroom ni u gu moey u Maap ea daar dimow m’uw. Ri sana ka fin i fil rogon ea dimow m’uw.